Tygrys 131 podczas pokazów muzeum czołgów Bovington w Wielkiej Brytanii
Tiger 131 to jeden z najbardziej rozpoznawalnych czołgów II wojny światowej i jedyny na świecie w pełni zachowany oraz sprawny egzemplarz niemieckiego czołgu ciężkiego Panzerkampfwagen VI Tiger wersja H1. Jego znaczenie wykracza daleko poza sam fakt przetrwania, dzięki niemu alianci poznali tajemnice niemieckiej broni pancernej, a współcześnie stał się jednym z najważniejszych eksponatów militarnych na świecie.
Model przedstawiający Tiger 131 to coś więcej niż miniatura pojazdu bojowego. To opowieść o rozwoju techniki wojskowej, realiach wojny, zdobyczach wywiadowczych i ocaleniu unikatowego zabytku. Każdy element modelu nawiązuje do autentycznego czołgu, który przeszedł drogę od frontu afrykańskiego, przez alianckie poligony badawcze, aż po muzealne hale Bovington.
Tiger 131 pozostaje symbolem potęgi niemieckiej broni pancernej, ale także dowodem na to, jak historia może przetrwać do naszych czasów – zarówno w muzeum, jak i w formie dopracowanego modelu.
Doświadczenia z pierwszych lat II wojny światowej jasno pokazały, że niemieckie czołgi średnie, takie jak Panzer III i IV, zaczynają ustępować pola nowym konstrukcjom alianckim. Szczególnym szokiem dla Wehrmachtu było spotkanie w 1941 roku na froncie wschodnim z radzieckimi czołgami T-34 i KW-1, które przewyższały niemieckie wozy pod względem pancerza i siły ognia.
W odpowiedzi na to zagrożenie rozpoczęto intensywne prace nad nowym czołgiem ciężkim. Po rywalizacji projektów firm Henschel i Porsche, do produkcji seryjnej wybrano konstrukcję Henschela, która w 1942 roku weszła do służby jako Tiger I. Był to wóz imponujący – masywny, silnie opancerzony i uzbrojony w legendarną armatę 88 mm KwK 36 L/56, wywodzącą się z doskonałych dział przeciwlotniczych i przeciwpancernych.
fot. Bundesarchiv, Bild 101I-635-3965-21 / Hebenstreit / CC-BY-SA 3.0.
Na polu walki Tiger I budził respekt. Jego armata była w stanie niszczyć alianckie czołgi M4 Sherman, Churchill czy Crusader z odległości znacznie przekraczających skuteczny zasięg ich własnego uzbrojenia. Gruby pancerz czołowy wynoszący 102 mm wysokiej jakości stali, często czynił go odpornym na ostrzał, a precyzyjna optyka Zeissa dawała niemieckim załogom przewagę w celowaniu.
Jednocześnie Tiger był konstrukcją skomplikowaną i kosztowną. Wymagał dużego nakładu surowców, był podatny na awarie mechaniczne i trudny w transporcie. Z tych powodów nigdy nie stał się czołgiem masowym i do końca wojny wyprodukowano jedynie około 1350 egzemplarzy, co sprawia, że każdy zachowany Tiger jest dziś bezcennym świadkiem historii.
Największym przeciwnikiem Tygrysów w Afryce była jednak logistyka. Każdy Tiger zużywał ogromne ilości paliwa, którego w Afryce chronicznie brakowało. Transport części zamiennych drogą morską był utrudniony przez aliancką dominację w powietrzu i na morzu, co sprawiało, że nawet drobne uszkodzenia mogły unieruchomić czołg na długi czas.
Często zdarzało się, że więcej Tygrysów było wyłączonych z walki z powodów technicznych niż zniszczonych przez przeciwnika. Załogi musiały podejmować decyzje o porzuceniu sprawnych bojowo pojazdów z powodu braku paliwa lub niemożności ich ewakuacji.
Gdy pierwsze czołgi Tiger I trafiły do Afryki Północnej pod koniec 1942 i na początku 1943 roku, sytuacja wojsk Osi była już wyraźnie niekorzystna. Po klęskach pod El Alamein oraz lądowaniu aliantów w ramach operacji Torch, siły niemieckie i włoskie znalazły się w defensywie, stopniowo spychane do Tunezji.
Do Afryki skierowano ograniczoną liczbę Tygrysów, głównie w ramach 501. i 504. ciężkiego batalionu pancernego. Czołgi te miały pełnić rolę mobilnych punktów przełamania oraz broni psychologicznej, a ich zadaniem było niszczenie alianckich czołgów z dużych odległości i stabilizowanie zagrożonych odcinków frontu.
Egzemplarz oznaczony numerem taktycznym 131 został wyprodukowany na początku 1943 roku. Przydzielono go do 504. ciężkiego batalionu pancernego (schwere Panzer-Abteilung 504), jednej z elitarnych jednostek wyposażonych w czołgi Tiger.
W praktyce warunki afrykańskie okazały się dla Tigera wyjątkowo trudne. Ogromna masa pojazdu, sięgająca 57 ton, w połączeniu z pustynnym terenem powodowała problemy z mobilnością. Miękki piasek przyspieszał zużycie układu jezdnego, a drobiny pyłu przedostające się do mechanizmów prowadziły do częstych awarii. Wysokie temperatury dodatkowo obciążały silnik Maybach oraz system chłodzenia.
Panzer VI Tiger I Afrika Korps. Tiger number 724 of 7 Kompanie, 7 Panzer Regiment, 10 Panzer Division. Tunezja, Marzec 1943.
21 kwietnia 1943 roku, podczas walk w rejonie Djebel Djaffa w Tunezji, Tiger 131 został zaangażowany w starcie z brytyjskimi jednostkami pancernymi, w tym czołgami Churchill. Jeden z pocisków trafił w wóz w sposób, który nie zniszczył pancerza, ale spowodował zakleszczenie pierścienia wieży. Unieruchomiony czołg stał się łatwym celem.
Załoga, nie mogąc skutecznie walczyć ani wycofać się, opuściła pojazd. Co niezwykle istotne, Tiger 131 został porzucony w niemal nienaruszonym stanie, z kompletnym wyposażeniem, dokumentacją i sprawnym uzbrojeniem. Dla aliantów był to prawdziwy skarb.
Zdobyty Tiger został szybko zabezpieczony i przetransportowany do Wielkiej Brytanii. Tam poddano go szczegółowym badaniom, które miały ogromne znaczenie dla dalszego przebiegu wojny. Analizowano grubość i jakość pancerza, skuteczność armaty, rozwiązania techniczne oraz słabe punkty konstrukcji.
Armia Brytyjska w Tunezji Król Jerzy VI dokonuje inspekcji zdobytego niemieckiego czołgu Tygrys I w Tunisie, Czerwiec 1943.
Wnioski wyciągnięte z badań Tigera 131 wpłynęły na rozwój alianckiej amunicji przeciwpancernej oraz taktyki walki z ciężkimi niemieckimi czołgami. Po raz pierwszy możliwe było dokładne poznanie przeciwnika nie na podstawie raportów z pola walki, lecz realnej, kompletnej maszyny.
Po zakończeniu II wojny światowej wiele zdobycznych pojazdów zostało zezłomowanych lub wykorzystanych jako cele do testów. Tiger 131 uniknął tego losu i ostatecznie trafił do zbiorów The Tank Museum w Bovington. Przez długie lata pozostawał tam jako statyczny eksponat.
Dopiero pod koniec XX i na początku XXI wieku podjęto decyzję o jego kompleksowej renowacji. Dzięki ogromnemu zaangażowaniu specjalistów i pasjonatów udało się przywrócić czołg do pełnej sprawności mechanicznej, przy zachowaniu maksymalnej zgodności z oryginałem.
Dziś Tiger 131 jest jedynym w pełni sprawnym egzemplarzem Tigera I na świecie, który regularnie bierze udział w pokazach historycznych, gdzie można zobaczyć go w ruchu i usłyszeć charakterystyczny dźwięk silnika Maybach. To żywa lekcja historii, która pozwala zrozumieć skalę i potęgę tej legendarnej konstrukcji.
